thalia

THALIA

Nagrada, čiji je velikodušni sponzor rumunska Shakespeare Foundation izKrajove, u obliku ještapa na čijem vrhu se nalazi srebrna figurina grčkemuze komedije po kojoj nosi ime. Dodeljuje se svake druge godine nekom ko je u svojim napisima, po mišljenju Udružanja, izazvao promenu u kritičarskom promišljanju. Ove godine šesti laureat je istaknuti Femi Osofisan iz Nigerije, čiji su napisi i razmišljanjapredstavljali veliko nadahnuće, kako za pozorišne umetnike tako i za pozorišne kritičare.

IATC može s ponosom da se osvrne na svojih 60 godina napornog rada i angažman pozorišnih kritičara širom sveta. Profesija i uslovi pod kojima se ona razvijala, menjali su se s vremenom, ali je naročito odnos profesije prema medijima doneo nove izazove, a to Udruženju daje priliku da pruži nov doprinos.

U ovom haotičnom svetuotvorena rasprava i slobodno izražavanje mišljenja od suštinskog su značaja za izvođačke umetnosti. Posvećenost kritičara intelektualnom diskursu i osetljivoj analizi tih umetnosti uvek će biti krajnje važan deo beskrajne ljubavne priče između izvođačkih umetnosti i njihove publike.

Femi Osofisan: Kratko predstavljanje

Don Rubin

Bivši predsednik

Kanadski centar IATC

Na pitanje o afričkom pozorištu većina pozorišnih kritičara i naučnika bila bi na mukama da imenuje bio kog dramskog pisca osim dobitnika Nobelove nagrade, nigerijskog dramaturga Vole Sojinku, i aktivistu protiv aparthejda Atola Fjugarda. Obojica su prestiž stekli 1960-ih i 1970-ih.

Femi Osofisan, dobitnik prestižne nagrade Thalia IATC 2016. za doprinos pozorištu putem kritičkog pisanja, verovatno nije ime koje će nam brzo pastina pamet. Treba se, međutim, nadati da će se to promeniti s nagradom Thalia.

Osofisan pripada naraštaju koji je sledio pomenuta dva pozorišna giganta, a otisak Osofisanovog stopala na afričkom kontinentu gotovo je isto toliko veliki kao njihov, i nastavlja da raste i u drugim delovima sveta. Njegov najpoznatiji komad verovatno je Once Upon Four Robbers, koji se već proučava na mnogobrojnim univerzitetima širom sveta i koji je ušao u razne antologije. Ali to je samo jedan od sedamdesetak komada ovog velikog umetnika i aktiviste. Ti komadi – kao i njegovi kritički napisi – pozivi su na ličnu slobodu i političku akciju i podrazumevajurazneadaptacije grčkih i Šekspirovih originala, prilagođenih za svaku mogućupolitičku situaciju.

Kao Sojinka i Fjugard pre njega, Osofisan napada represivne vlade ma gde da se pojave i napada ih sve redom. Dela su mu postavljana na pozorniciu Gatri (Guthrie) i drugim važnim regionalnim pozorištima u Sjedinjenim Američkim Državama, kao i u Nemačkoj, Velikoj Britaniji i Kini.

Kao autor preko sedamdeset komada i stotina kritičkih eseja, četiri romana i pet zbirki poezije, i predmet nekoliko svečanih knjiga u njegovu čast, profesor Osofisan sledi put dobitinika Nobelove nagrade Vole Sojinke. Njegov opus obuhvata niz tema,među kojima su, kako je rečito kazano u knjizi eseja o njegovom životu i radu objavljenoj 2009, ulogapozorišta i književnosti u društvu, rod i snaženje žena, stil i jezik, pokretljivost govornetradicije, pa čak i prevođenje i transliteracija.

U istoj knjizi, Osifisan se naziva „najsvrhovitijim nigerijskim piscem i društvenim kritičarem. On neprekidno koristi svoju kreativnost zauzimajući se za marginalizovane pripadnike društva. Svojim izuzetnim pisanjem u mnogim žanrovima Osofisan je poveo svoju generaciju pisaca putem gde svoje pisanje koriste kao mobilizator društvene i političke promene…“

U predavanju na Univezitetu u Ibadanu 2006. harvardski profesor Bikodun Džeifo (Biodun Jeyifo) Osofisana je nazvao „najafričkim dramskim piscem postkolonijalne ere… najplodnijim dramskim piscem na afričkom kontinentu…“ Džeifo je zatim Osofisana, uz Sojinku, postavio u središte „radikalnih i kjiževnih kulturnih pokreta u poslednje tri decenije“.

Prof. Osofisan, rođen 1946, upisao je Univerzitet u Ibadanu 1966. i diplomirao 1969. na Katedri za francuski (godinu dana je studirao na Univerzitetu u Dakaru dok je pripremao diplomski). Zatim je dobio stipendiju za Sorbonu u Parizu. Tamo, međutim, nije završio studije jer mu njegov mentor nije dozvolio tezu o afričkoj drami. Najzad je odbranio doktorat na Univerzitetu u Ibadanu sa disetacijom „Poreklo drame u Zapadnoj Africi“, na engleskom i francuskom.

Kao profesor i bivši predsedavajućči na Univerzitetu u Ibadanu (danas Professor Emeritus) i priznat kao dramski pisac, reditelj i kritičar, godine 1982. imenovan je za člana pionirskog uredništva i think tank-a The Guardian Newspaper (Lagos). Svoje komade je režirao u Ibadanu, na drugim afričkim univerzitetima, kao i u Velikoj Britaniji, SAD (pored ostalih, na Univerzitetu Pensilvanijai Univerzitetu Ajova), u Nemačkoj, Šri Lanki i Kanadi. Njegovi komadi (posebno Once Upon Four Robbers, The Chattering and the Song, kao i njegove afričke adaptacije grčkih i elizabetanskih komada, poput Antigonei Hamleta) počeli su da osvajaju nacionalne i međunarodne nagrade.

Osnivač NVO Centre Stage Africa (Centar za proučavanje pozorišta i alternativnih žanrova izražavanja u Africi) i potpredsednik Panafričkog udruženja pisaca, počeo je da pridobija međunarodnu pažnju posle izvođenja Many Colours Make the Thunder King(997) u Guthrie Theatre u Mineapolisu.

Zbirka Osofisanovih eseja objavljena je 2001. pod nazivom Insidious Treasons. U njoj se nalaze važni Osofisanovi eseji o drami,poput Insurrection, The Terror of Relevance in Contemporary Nigeria, The Frontiers of Terror in a Post-Colonial State i Challenges of Nigerian Drama on the Euro-American Stage.

Iako je izabran za glavnog govornika na svetskom kongresu Međunarodne federacije za pozorišna istraživanja u Južnoj Africi 2007, njemu su –što je neverovatno – odbili vizu i referat je morao da pročita neko drugi. Taj važan dokument, zaista izuzetno delo angažovane pozorišne kritike pod nazivom Literary Theatre After the Generals: A Personal Itinerary, ubrzo zatim objavljen je u Theatre Research International i postao obavezna lektira za sve koji su zainteresovani za političko ili afričko pozorište.

U Nemačkoj je 2006. objavljena kritička knjiga o njegovom radu u prestižnoj serijiAfričke studije na Univerzitetu u Bajrojtu pod nazivom Portraits for an Eagle. U knjizi se nalaze eseji britanskog naučnika Martina Banama (Banham), Bikoduna Džeifoa sa Harvarda, afrikaniste Džemsa Gibsa (James Gibbs), Džejn Plestou (Jane Plastow) sa Univerziteta u Lidsu i južnoafričke naučnice Ivet Hačinson (Yvette Hutchinson), pored ostalih.

Drugu seriju eseja o njegovom radu, Emerging Perspectives on Femi Osofisan, objavila je Africa World Press u Sjedinjenim Američkim Državama 2009. godine. U novembru 2015, kada su afrički pisci obeležili svoj 22. Međunarodni dan afričkih pisaca i u Akri, Gana, slavili doprinos pokojnog velikog afričkog romanopisca Činua Ačebea (Chinua Achebey), svoje premijere imali su i novi komadi Femija Osofisana,The Discombobulation of a Rookie PatriotiArrow of God, The Wound of Man(adaptacije romana Činua Ačebea A Man of the People i Arrow of God).

Posle odlaska u penziju sa Univerziteta u Ibadanu, profesor Osofisan je nastavio da piše, a bio je i gost-reditelj svojih komada i predavao je na univerzitetima i u profesionalnim pozorištima širom sveta, uključujući Kanadu, Nemačku, a u poslednje vreme i Kinu (Pekinški univerzitet).

Nedavo je napisao: „Pišem za multikulturne gledaoce, kako u Nigeriji, tako i kada radim u inostranstvu. Tražim treći put koji nije ni zapadni ni afrički, ni beo ni crn, ni multirasni, već komad koji se prosto bavi mnogim rasama.“

Nigerijski i kanadski centri kandidovali su Osofisana smatrajući da on sasvimsigurno zaslužuje da bude prvi dobitnik nagrade Thalia iz Afrike. Svojim komadima i svojim kritikama, kao i svojom umetnošću, novinarskim poslom i ogromnim naučnim radom, Osofisan se iskazao kao pravi predvodnik afričkogpozorištai drame.

Osofisan je promenio način na koji mnogi Afrikanci doživljavaju svoje vlastito pozorište i kulturu i način na koji razniljudi u drugim delovima sveta danas doživljavaju Afriku i afričko pozorište. Reči su njegovo oružje protiv tiranija svake vrste. Upoznati čitav svet s njegovim imenom dodeljivanjem nagradeThalia nije samo ispravno već je i pravi način da se njegovo ime pridodaistaknutim imenima njegovih prethodnika.

Bravo Femi Osofisan!

Dobrodošao među laureate nagradeThalia.